De Voorstad groeit

Met zijn allen samen de baas, een moeilijke oefening

“Met zijn allen samen de baas”, het is een concept dat niet voor de hand ligt. We geloven niet dat het kan, zelf samen beslissingen nemen. Ofwel overheerst de kille zakelijke rationaliteit van de  vrije markt, ofwel is het vadertje staat die in het algemeen belang orde op zaken stelt waar nodig. En niets daartussen. De strikte opdeling van de wereld in publiek domein en privaat domein gaat uit van dezelfde redenering.

achterkant_flyer

De maatschappelijke realiteit is nochtans veel complexer. Intercommunales, coöperatieven, verzelfstandigde overheidsbedrijven, samenwerking tussen overheid en privé ondernemingen… zijn allemaal mengvormen van bestuur, waar besluiten genomen worden vanuit verschillende machtscentra en waar de boel toch niet in het honderd loopt. Die opdeling klopt dus niet.

Toch bleek nog maar eens dat de stedelijke overheid terugvalt op die dichotomie om bepaalde beslissingen te legitimeren. Toen we in onze wijk Heirnis vroegen om een niet gebruikt stukje van het publiek domein, de perenboomgaard in het Lousbergpark, om te vormen in een groepstuin voor de buren, stootten we op een weigering. De Groendienst van de stad Gent argumenteerde als volgt zijn beslissing:

“Uiteindelijk is het inrichten van volkstuintjes een vorm van privatiseren aangezien het openbaar domein in deze context enkel maar wordt gebruikt door de geïnteresseerde volkstuinder.”

Blijkbaar had de Groendienst een en ander niet goed gelezen, want nergens in onze aanvraag was sprake van particuliere volkstuintjes, maar wel van een groepstuin. Aan deze groepstuin werden trouwens een resem activiteiten verbonden waar alle buren konden van genieten, zoals het composteren van groente-, fruit- en groenafval van de buren, het openstellen van de tuin voor educatieve doeleinden, het houden van een gratis buurtmaaltijd met de groenten uit de tuin enzovoort.

Ja, zo’n groepstuin, wat is dat? Publiek domein? Nee niet echt, want we willen niet dat daar gevoetbald wordt of dat iedereen maar naar eigen goeddunken plantjes uittrekt. Privaat domein? Ook niet, want we worden geen eigenaar van die perenboomgaard en mensen zijn er nog altijd welkom om er rustig een boek te lezen of een praatje te slaan.

Het is duidelijk dat we fijnere  meetinstrumenten nodig hebben om te bepalen wat het dan wel is. Je kan het eigendomsrecht opsplitsen in zijn verschillende deelaspecten zoals Edella Schlager en Elinor Ostrom doen:

(1) Toegangsrecht; (2) exploitatierecht – het recht om voortbrengselen te oogsten; (3) beheer – het recht om het goed te transformeren en het gebruik ervan te reguleren; (4) het recht om anderen de toegang tot het goed te ontzeggen oftewel het recht om te beslissen over wie de eerste drie rechten bezit; (5) recht tot overdracht, het recht om de eerste vier rechten over te dragen aan derden dus ook het recht om het goed te verkopen of te verhuren.

Onze vraag betrof enkel (1), (2) en gedeeltelijk (3) want we gaven aan dat we de oude perenbomen wilden integreren in de groentetuin en we waren ook niet van plan andere constructies in de tuin aan te brengen.

De Groendienst eist het ongedeelde en volledige eigendomsrecht van de perenboomgaard op, maar weet langs de andere kant niet goed wat daarmee aanvangen. Tenslotte moet zij de publieke dienstbaarheid van de perenboomgaard aantonen, maar slaagt ze daar niet in.  De Groendienst zegt over de perenboomgaard :

“Deze groenzone is een rustzone. Ze wordt opengesteld aan de gebruikers van het omliggende Lousbergscomplex en buurtbewoners tijdens de diensturen. Zij kunnen er in alle rust genieten van een boek, de stilte, de aanwezige natuur.”

1200 m² natuur voorzien als leeshoekje in een wijk, waarvan de Groendienst zelf zegt dat de norm van 10 m² groen per inwoner er niet gehaald wordt, is wel heel ruim bemeten. En dan nog slaagt ze er niet in om de in het wild los lopende lezers te vangen, want in die perenboomgaard komt geen levende ziel. Hij is trouwens enkel in de voormiddag toegankelijk.

Bijna de helft van de oorspronkelijke dertig perelaars in de 150 jaar oude boomgaard hadden het al eerder laten afweten. Daardoor was heel wat open ruimte ontstaan die terug een invulling moest krijgen. Waarom heeft de Groendienst gekozen om die ruimte terug op vullen met jonge perenbomen? Om een toestand te herstellen zoals die 150 jaar geleden geschapen is door de paternalistische textielbaron Ferdinand Lousberg? Daar is duidelijk niet over nagedacht en daar zijn de wijkbewoners nooit direct bij betrokken geweest.

Intussen heeft schepen Balthazar het besluit van de Groendienst terug in overweging genomen en wacht de stadslandbouwgroep op een uitnodiging om wel betrokken te worden bij de bestemming van de perenboomgaard.

Maar niet alleen de stedelijke overheid zit gewrongen met dit soort situaties, ook wij als burgers zijn ons niet altijd bewust van de consequenties die het heeft als we zelf het roer in handen willen nemen. Als wij aan stadslandbouw willen doen in de perentuin, zullen we ons goed moeten organiseren. Het onderhoud van een groente- en kruidentuin kan enkel slagen als er volgens plan en met afspraken gewerkt wordt. Met “wie heeft er zin en tijd om…”, kom je er niet als wortels moeten gezaaid worden, kruid moet gewied en tomaten of paprika’s moeten geoogst worden.

De discussie over de organisatie van de tuinactiviteit op de eerste Algemene Vergadering van de tuingroep was zeer levendig en ook wel vruchtbaar, maar deze discussie is zeker nog niet rond en de tuingroep zal de organisatie van zijn activiteiten bijtijds moeten evalueren en eventueel moeten bijsturen waar nodig.

Er werden haalbare voorstellen geformuleerd maar ook niet haalbare. Zo botste de idee van “open voor iedereen” met de noodzaak van een duidelijk omschreven tuinplan. Dit werd opgelost door te werken met een vaste ploeg per seizoen en met een reservelijst daarbuiten. Ook voor de opvolging van de taken werd naar verschillende oplossingen gezocht. Goede communicatie en inspraak van iedereen is hierbij cruciaal. En dat lukte wonderwel tot nu toe, houden zo.

Elinor Ostrom heeft gans haar leven gewerkt aan het onderzoek van optimale organisatievormen bij het beheer van gedeelde voorzieningen zoals onze perenboomgaard . Voor haar onderzoek heeft ze als eerste en tot nu toe enige vrouw de Nobelprijs voor economie gekregen. Niet dat we daar alles letterlijk van moeten overnemen, toch zou het goed zijn eens te kijken wat zij op basis van de analyse van honderden praktijkvoorbeelden en experimenten daarover te zeggen heeft. Hier vind je de lezing die ze gehouden heeft bij de ontvangst van haar prijs in 2009. Een inleiding in haar werk in het Nederlands vind je hier.

Het werk van Elinor Oström wordt verder gezet door onderzoekers overal ter wereld. De Gentse Tine De Moor onderzoekt dezelfde problematiek aan de Universiteit in Utrecht met de onderzoeksgroep ‘Institutions for Collective Action in Historical Perspective‘. Als geschiedkundige heeft zij de ‘commons’ bestudeerd en de lessen daaruit weten over te brengen naar actuele hedendaagse problemen. Haar uiteenzetting daarover hieronder is zeer verhelderend.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Informatie

Dit bericht is geplaatst op 11/12/2014 door in De Lochtingen, Ecologisch, Gent, Gentse Buurthuizen, Heirnis, Stadslandbouw.

The precautionary principle

The precautionary principle or precautionary approach to risk management states that if an action or policy has a suspected risk of causing harm to the public or to the environment, in the absence of scientific consensus that the action or policy is not harmful, the burden of proof that it is not harmful falls on those taking an action.

Categorieën

Fotos in Heirniswijk genomen

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Archief

Blog Stats

  • 12,358 hits

Sitemeter

%d bloggers liken dit: